Wpływ czynników środowiskowych na organizm człowieka.

   Człowiek będąc częścią przyrody podlega jej wpływowi. Dużą rolę odgrywa adaptacja organizmu ludzkiego do naturalnych warunków środowiskowych. Wytworzyła ona ścisłe związki między człowiekiem i jego naturalnym środowiskiem. Nikt nie kwestionuje już roli czynników środowiska przyrodniczego i społecznego, żywienia, aktywności fizycznej czyli stylu życia, zarówno w powstawaniu jak i leczeniu chorób. W wieku techniki trenowanie mechanizmów adaptacyjnych będzie podstawą profilaktyki, która w dużym stopniu będzie stanowić o efektach działalności lekarzy. W profilaktyce istotny jest trening mechanizmów samoregulacji i samouzdrawiania organizmu przez różne formy ruchu, wypoczynku i racjonalnego żywienia.
   Światło, czysta woda, powietrze, pole elektromagnetyczne Ziemi powodują usprawnianie, funkcjonowania narządów, wpływają korzystnie na zdrowie, zwiększają wydolność ogólną ustroju. Powodują również korzystne przestrojenie czynnościowe wegetatywnego układu nerwowego.

   Pojęcie adaptacji jest rozumiane różnie, w zależności od podmiotu, który jest rozpatrywany w kontekście procesu przystosowania. W naukach biologicznych tym terminem określa się ogólnie zarówno morfologiczne, jak też czynnościowe modyfikacje organizmu, uwarunkowane obciążeniami wewnątrzustrojowymi lub zewnątrzustrojowymi. Są więc one odzwierciedleniem oddziaływania, w wyniku których organizm jest obciążony w stopniu zmieniającym równowagę procesów wewnętrznych (homeostazę). Zadaniem adaptacji jest przeciwdziałanie i lepsze znoszenie zakłóceń homeostazy.
   Wpływy wewnętrzne, które zmieniają homeostazę, są  zależne od możliwości organizmu kompensowane doraźnie. Ich dłuższe lub powtarzające się działania uruchamiają procesy, których celem jest podwyższenie poziomu tolerancji oraz zwiększenie sprawności działania w danych warunkach. Przykładem może być adaptacja do wysiłków długotrwałych, podczas której zwiększają się wymiary i sprawność mięśnia sercowego oraz kapilaryzacji mięśni szkieletowych i mięśnia sercowego, następuje stymulacja produkcji krwinek czerwonych, wzmacnia się sprawność procesów tlenowych we włóknach mięśniowych. Innym przykładem może być adaptacja (aklimatyzacja) do warunków wysokogórskich, podczas której m. in. obniża się wrażliwość ośrodka oddychania na dwutlenek węgla zawarty we krwi, zwiększa się sprawność pochłaniania tlenu w płucach i jego transportu do tkanek oraz ukrwienie wszystkich tkanek przez rozrost kapilarów i zmiana innych funkcji polepszających dostawę tlenu do organizmu.

   Zdolności adaptacyjne organizmu człowieka odgrywają znaczącą rolę w aktywności fizycznej. Ruch jest istotną formą kontaktu z otoczeniem, istotnym czynnikiem łączności człowieka ze środowiskiem. Aktywność fizyczna jest częścią środowiska, a z uwagi na właściwości rozwoju jakie daje, człowiek w bardzo istotny sposób zmienia środowisko. Aktywność i ruchliwość człowieka oraz jego względna niezależność od środowiska, z uwagi na stworzone własne, antropogenne warunki i środki chroniące go przed wpływem otoczenia, podnoszą w znacznym stopniu możliwości korzystnego dla niego ukrztałtowania otoczenia. W królestwie zwierząt nie ma drugiego gatunku, który miałby choćby w przybliżeniu podobne możliwości.
   Somatyczne zróżnicowanie ludzi jest nie tylko wynikiem kulturowych i cywilizacyjnych oddziaływań sportowych i zawodowych. Jest to skutek obustronnych oddziaływań, co szczególnie widoczne jest w sporcie. Określone, genetycznie zdeterminowane, fenotypy osiągają w poszczególnych dyscyplinach sportu cechy motoryczne i wydolnościowe, jak siła, wytrzymałość, sprawność układu krążenia, wydolność metaboliczna, szybkość i zdolność reagowania są w różnym stopniu obciążone i wykorzystywane. Nie należy zatem odrzucać istotności określonej typologii w sporcie w zakresie budowy ciała, pomimo istnienia różnych wyjątków i odchyleń. Skoczkowie i długodystansowcy często cechują się szczupłą sylwetką, natomiast zapaśnicy, miotacze, ciężarowcy należą do somatypów bardziej masywnych.

Piśmiennictwo:

Ekologia człowieka w wychowaniu fizycznym i sporcie. Jethon Z.

Działanie czynników przyrodniczych na organizm człowieka. Moszyńska B.

Aktywność fizyczna w kontakcie z przyrodą. Pańczyk W.